Die derde bevraging uit het jaar 2022 (door het stadsbestuur nog altijd hardnekkig bestempeld als een “referendum”) wou per se weten of de Kortrijkse bevolking eigenlijk wel houdt van een ‘nette stad“. Daartoe heeft men aan al de bewoners (van 16+) vier vragen voorgelegd waarvan iedereen op voorhand kon voorspellen dat er zeker twee of drie daarvan met een ja-stem zouden worden gehonoreerd. De scores logen er dan ook niet om. Het aantal ja-stemmen varieerde van 63 procent, over 78% en 85% tot 90 procent.
Hierna dus de meest eenvoudige wenk die het Gentse universitair onderzoekscentrum zou kunnen geven aan hun alumnus, onze burgemeester Ruth Vandenberghe (verantwoordelijk voor democratische participatievormen): bedenk nu toch eens eens vraag die er toe doet.
Ook in verband met het thema ‘nette stad’ was er wel iets te vinden “waar de mensen wakker van liggen”. Bijvoorbeeld over de prijs van de vuilniszakken, die irritante sorteringsmanie, of over de vraag welke recyclageparken de tripartite eventueel misschien nog dacht te sluiten.

De goedkeuring van de derde bevraging werd behandeld in de gemeenteraad van 10 oktober 2022.
De uitslag luidde: 20 ja,15 nee. (35 raadsleden namen deel aan de stemming. Er waren twee leden afwezig, o.a. Van Quickenborne). 75 procent van onze eigenste “volksvertegenwoordigers” stemden dus tegen de inhoud van de vraagstelling. Pijnlijker is dat er één schepen (N-VA’er Axel Ronse) bewust niet heeft gestemd, naast nog twee leden van de meerderheid Nicolas Bougnies en Dieter D’Alwein (van de fractie “Team Burgemeester”). CD&V’er Jean De Béthune gaf ook verstek. Voor de specialisten van Ugent moet dit toch een belangrijke gespreksstof zijn ter formulering van hun conclusies over de Kortrijkse zgn. referenda. De lage ‘participatiegraad’ van onze raadsleden zelf én de redenen daarvan.
We laten het Gentse expertenteam aan het werk. Dat men het maar eens uitvist!

Maar we wensen bij de specialisten van Ugent bovenal de aandacht te vestigen op nog een belangrijker mogelijk bestuurskundig onderzoek, ook al omdat er zich in dit verband in de laatste gemeenteraad van 11 september van dit jaar dan een serieus incident heeft voorgedaan waar de Gentse onderzoekers wellicht niet van op de hoogte zijn en de burgermoeder Ruthie waarschijnlijk zedig zal over zwijgen.
Beste lezer, we spreken nu zeker in raadsels?
Volg even.

Deze Geconcerteerde Onderzoeksactie (GOA) van de Ugent heeft ongetwijfeld tot doel om na te gaan of het stadsbestuur wel degelijk gevolg geeft (gaf) aan de uitslag (de antwoorden) van de burgers op de bevragingen. (De zowat 2.000 suggesties bijv. die binnenliepen bij de eerste bevraging over autoloze zondagen heeft men zelfs nauwelijks bekeken.)
In deze derde bevraging wou het schepencollege onder meer weten of de burger niet liever zag dat het reservatiesysteem voor het recyclagepark van Heule zou worden afgeschaft. (Tussen haakjes: hiertoe was een nieuwe omgevingsvergunning vereist.) Dat reserveringsysteem was indertijd in feite gewoon ingevoerd als een tijdelijke Covid-maatregel, – belangrijk om te weten.
Nu was er op die zitting van september van dit jaar een onverlaat (onafhankelijk raadslid Jacques Demeersseman) die nu een keer graag wou weten waarom dat afsprakensysteem toch nog altijd in voege gebleven is. De tripartite heeft dus het feit dat 78 procent van de respondenten bij de bevraging het systeem wou afschaffen helemaal niet ingewilligd. Het raadslid heeft tot tweemaal toe moeten aandringen op een antwoord. De tweede maal viel er een korte stilte, aarzelde de burgemeester even of ze wel gebruik zou maken van de micro, keek ietwat radeloos naar de voorzitster en de directeur en bracht toen boudweg slechts één woord uit: “binnenkort“. En dat was het dan. Daarmee moesten we het stellen. Er kwam niet de minste uitleg. (Wist Ruthie het wel?)

Maar nu willen we het absoluut nog hebben over een ander bijzonder, nogal hilarische moment uit de zitting van 10 oktober 2022 over die bevraging met het thema ‘nette stad’.
Raadslid Matti Vandemaele van Groen nam het woord om tot verbazing van iedereen te vertellen dat hij een fervente tegenstander is van ‘referenda’. (Hij had er toen al twee laten voorbijgaan.) Veel van de talloze studies over directe democratie heeft hij blijkbaar nog niet doorgenomen want zijn argumentatie raakt kant nog wal voor wie zich al enigszins heeft verdiept in de onnoemlijk vele studies over het onderwerp.
Volgens Matti is het nefaste van referenda hierin gelegen dat dit systeem “mensen en groepen tegen elkaar opzet”. (Nou zeg, schaf dan ook de verkiezingen af…)
En nu komt de clou van de zitting.
Het mag vreemd klinken maar raadslid Vandemaele vroeg aan de Raad om de vier vragen van de voorliggende derde bevraging te schrappen én te vervangen door een nieuwe bevraging (dus toch!) aan de bevolking die luidt al volgt: “Vindt u dat het referendum een nuttig instrument is om het beleid van stad er mee vorm te geven?”
Dit is ongeveer de meest complexe, fundamentele vraag inzake al of niet directe democratie die men zich kan stellen. Daar zijn hele boeken over geschreven en het GOA-project wijdt er net de zoveelste studie aan.
Hoe is de stemming hierover afgelopen?
– 10 ja-stemmen van Groen natuurlijk, maar ook van de CD&V-fractie (met uitzondering van De Béthune):
– 21 neen-stellen van de meerderheid (de tripartite en van onafhankelijk raadslid Demeersseman);
– 4 onthouden van het VB.
De experten van Ugent doen er goed aan om vast te stellen wie er bij die stemming met opzet de raadszaal heeft verlaten: schepen Ronse en de raadsleden De Béthune, Beugnies en D’Alwein.

SLOT
We vertelden in de vorige edities van deze alternatieve stadskrant (dat is burgerjournalistiek!) enkele ‘facts en figures’ over de drie voorbije bevragingen in onze stad, net omdat een wetenschappelijk team van Ugent die vorm van burgerdemocratie onder de loep wil nemen. Met een zogenaamd (degelijk gefinancierd) GOA-project.
Maar we hebben een zeer sterk vermoeden dat een of andere (Gentse) prof zich al heeft gemoeid met de vierde huidige voorziene bevraging over het al of niet doven van de openbare verlichting tijdens bepaalde nachtelijk uren. En daarbij het stadsbestuur waarlijk heeft behoed voor een héél zwaarwichtige, onvergeeflijke fout in de bevraging. Daar moeten we het toch ook over hebben want ten eerste behoort zo’n voorafgaandelijke tussenkomst (een serieus ingrijpen) geenszins tot de taakstelling van het GOA-project (het advies kwam toch van die kant?) en ten tweede wil het stadsbestuur (schepen Wouter Allijns) absoluut niet zeggen welke prof-specialist die fout op het nippertje heeft kunnen verijdelen. (In de pers en andere media en de website van stad was het al te laat zodat de uitslag van die vierde bevraging ook al niet meer zuiver valt te interpreteren….)
In een volgend stuk zullen we hier ons vermoeden uitspreken om welke prof het hoogstwaarschijnlijk gaat die het stadsbestuur heeft geadviseerd en wat uitleg geven over die onvergeeflijke, niet te vatten fout die nipt (maar uiteindelijk toch wat te laat) werd rechtgezet. Geschrapt.

P.S.
Wordt zeer binnenkort vervolgd. Redacteur was even op stap naar de zon.

Bij de eerste bevraging (2019) over het al of niet invoeren van maandelijkse autoloze zondagen in de ‘binnenstad” hebben de organisatoren (d.w.z. schepen Weydts) alle fouten gemaakt die men maar kan maken bij het gebruik van een dergelijke vorm van ‘participatieve democratie’. We hadden het daarover al in een vorige editie. Hebben daar toen zelfs geponeerd dat het onderzoeksteam van de Ugent in zijn conclusies die hele bevraging als ongeldig kan bestempelen omdat men nog tijdens de periode waarbij er kon gestemd worden een wijziging heeft aangebracht aan het gebied dat autovrij zou worden. Niet iedereen wist dat.

De tweede jaarlijkse bevraging van 2020 kon niet doorgaan omdat er in de herfst van dat jaar omwille van Covid een gedeeltelijke lockdown was ingevoerd. Bewoners zonder internet konden daarom moeilijk gaan stemmen in de beschikbare stadslokalen met computers. Oké. Stadsbestuur opgelucht: niet weer op zoek gaan naar een onschuldig, niet-controversieel onderwerp.

We werpen nu een onderzoekende blik op de tweede bevraging van het jaar 2021.
Konden onze ogen niet geloven toen we de vraagstelling te lezen kregen. Lees mee!
“WELK KUNSTWERK WIL JE BLIJVEND IN KORTRIJK ZIEN?”
De stemgerechtigde bewoners kregen de keuze tussen twee reeds vooraf bepaalde werken, tentoongesteld ter gelegenheid van de triënnale “Paradise”. Er was dus al (door wie?) beslist welke van de in totaal 32 kunstwerken uit de triënnale helaas niet in aanmerking kwamen bij het aanduiden van een voorkeur. (Nu ja, dat zou een wel heel complexe uitslag hebben opgeleverd indien men voor 32 werken had kunnen kiezen.)
Het ging volgens de bedenkers van de bevraging om kindvriendelijke werken met artistieke kwaliteit die “haalbaar” waren (hoe? financieel?) en ook de gelegenheid schonken om in interactie te komen met het publiek. Bij ons weten werd het bestaand adviserend en bevoegd ‘Kunstenplatform” nergens bij betrokken.
Het valt te begrijpen dat er hierover geen voorafgaand (reglementair noodzakelijk) openbaar debat is georganiseerd. Dat zou uitgedraaid zijn op een onvoorstelbaar hilarische vergadering.
Deelnemers aan de bevraging hadden nog net voor de sluiting van de kunsttriënnale één week tijd om de twee werken de visu op de site zelf te beoordelen. Even pikant detail aanstippen. Eén van de te kiezen kunstwerken stond te pronken in de tuin van hotel Messeyne. Ook dat kan een aandachtspunt zijn voor de Gentse onderzoekers: mag een bevraging zomaar – al weze het indirect – een privé-firma onder de aandacht brengen?
Het aantal respondenten respondenten op de bevraging was dusdanig laag dat het reglementaire aantal van 2.000 deelnemers niet eens werd behaald. Toch te verwachten? De uitslag van de bevraging werd dus met reden ongeldig verklaard. Het onderzoeksteam van Gentse GOA-project kan nu evenwel nog tersluiks nagaan of het stadsbestuur misschien dan toch één van beide werken heeft aangekocht.
Tn een gemeenteraad was er achteraf nogal wat te doen over die totaal mislukte en voorts dure bevraging. Geopperd werd dat men met de kostprijs van de organisatie (de folder!) alleen al een kunstwerk had kunnen kopen. Maar vooral de lage participatiegraad wekte veel onbehagen. Burgemeester Ruth Vandenberghe (verantwoordelijk voor “Kortrijk Spreekt”) troostte zichzelf met de gedachte dat nieuwe vormen van inspraak en participatie nu eenmaal nog in de experimentele fase verkeren. (Vertel dat maar eens in Zwitserland.) En veel belangrijker was dat de kunsttriënnale qua opkomst een groot succes is gebleken.
P.S.
In de volgende uitgave van deze elektronische stadskrant hebben we het vanzelfsprekend over de derde bevraging, – die van vorig jaar die wou peilen of we allemaal wel een “nette stad” willen hebben, en met welke middelen men dat zou kunnen bereiken.
Het meest memorabele feit uit onze Kortrijkse politieke geschiedenis van de gemeenteraad heeft zich toen voorgedaan. We verklappen het nu al. Een raadslid wou de bevraging(en) voortaan afschaffen, en wel middels een bevraging tot afschaffing. Een grensverleggend voorstel, waarlijk. Het onderzoeksteam van Ugent ligt nu al in een deuk.

Het is hier al aangekondigd. Het stadsbestuur gaf aan een multidisciplinair onderzoeksteam van de UGent de toestemming (de belofte om het te ondersteunen) om de drie voorbije digitale ‘referenda’ onder de loep te nemen. Het is een zgn. GOA-project van de universiteit. We veronderstellen (we zijn niet zeker) dat de titel van het project luidt als volgt: “Het veranderende gelaat van de democratie? De impact van burgerparticipatie op de attitudes, rollen, relaties en legitimiteitspercepties van institutionele stakeholders.”

Stad verbindt er zich toe om alle gegevens van die drie bevragingen ter beschikking te stellen van de onderzoeksgroep. Welke data dat zoal zullen zijn, dat kunnen we ons wel goed voorstellen. De vragen, de procedure, het reglement, de wijze van stemmen, het aantal deelnemers en geldige stemmen. Dit soort. De pure administratieve, eenvoudige informatie dus. Van een stad die nu eenmaal de beste van Vlaanderen wil zijn.
Als het Gentse team van drs. Ruben Van Severen en prof. Arne Roets even niet goed oplet, dan zou het kunnen dat het hen bijvoorbeeld ontgaat dat het reglement nogal drastisch en tersluiks is gewijzigd.
Oorspronkelijk zou het bij die bevragingen gaan om ‘ja-neen” vragen, nu zijn ook meerkeuzevragen mogelijk. Wat we ook nergens meer horen of lezen is dat het stadsbestuur onvoorwaardelijk de uitlag zou honoreren. De bevraging (nog altijd verkeerdelijk refenda genoemd) zou toch bindend zijn?
Het stadsbestuur kan het zich moeilijk veroorloven om een en ander te vertellen over de politieke context van het gebeuren. Hoe de vraagstelling eigenlijk is tot stand gekomen. Hoeveel voeten het in de aarde heeft gevergd om uiteindelijk eerst de vragen ter goedkeuring voor te keggen aan de gemeenteraad.
Hoe men er bijna radeloos is toe gekomen telkenjare te zoeken naar niet-controversiële onderwerpen, onderwerpen ook die binnen de schoot van het schepencollege (de tripartite) enige eensgezindheid vonden. Hoe men al na één bevraging heeft afgezien van het houden van een publiek debat over het onderwerp. Zal het stadsbestuur dit allemaal spontaan ter info vertellen aan het onderzoeksteam?

Laat ons even de allereerste en meest beruchte bevraging onder de loep nemen.
Weet u het nog? Die van 2019 over de eventuele mogelijkheid om over te gaan tot maandelijkse autoloze zondagen? Die bevraging is volledig de mist in gegaan, en dan hebben we het niet eens over het feit dat het voorstel werd verworpen. Neen, absoluut niet. Toen zijn alle mogelijke fouten gemaakt die men maar kan maken bij een poging om via bevraging aan participatieve democratie te doen.
* Het onderwerp van de bevraging was om te beginnen een puur initiatief van welgeteld één schepen. Het stokpaardje van SP.A-schepen Axel Weydts. Het gevolg van zijn profileringsdrang. De mensen slikken dat niet.
* Heel de campagne draaide rond zijn persoon. En hij liet daarbij onbetamelijke propaganda toe zoals schoolbezoeken (voor +16-jarigen) en ronselpartijen (ook op straat) door ambtenaren. Wel te verstaan: altijd pro autoloze zondagen.
* Stadsbestuur liet begaan. Op de duur ging het bij de kiezer niet meer over de vraag of men al of niet voorstander was van autoloze zondagen. Het ging mentaal om de vraag of men nu voor of tegen de persoon van Weydts was. Mogen we hopen dat het Gentse team deze grove fout in zijn conclusies te berde brengt?
* De vraagstelling was helemaal niet helder. Men had het over de binnenstad. Niet gedefinieerd. Menig Kortrijkzaan dacht waarlijk dat de autoloze zondag zou gelden over héél het gebied binnen de kleine ring. In werkelijkheid zou het reglement enkel van toepassing zijn binnen de fietszone.
* Nog een onvoorstelbare (ook juridische) fout was dat men nog tijdens de periode waarop er mocht geantwoord op de vraag het toepassingsgebied heeft gewijzigd. Plots zou de ondergrondse parking van het Schouwburgplein wél toegankelijk zijn voor wagen. De bedoeling was nog vlug wat stemmen binnenrijven maar bijna niemand was op de hoogte van die wijziging. Mogen we er weer van uitgaan dat het Gentse onderzoeksteam hierom dit ‘referendum’ als ongeldig zal beschouwen?
* Men vroeg ook naar suggesties, bij dat thema. Die vele suggesties werden door het bestuur nauwelijks gelezen en niemand weet of er daarvan enkele werden omgezet in beleidsdaden. Is Ugent daarvan op de hoogte? (Het stadsbestuur wou dit pas toegeven na herhaalde interpellaties.)
* En tenslotte heeft de campagne van Weydts zéér veel geld gekost. Meer dan gebudgetteerd. Gent moet dit weten. Zal het stadsbestuur dit spontaan mededelen aan de onderzoekers?

P.S.
Wordt vervolgd van zodra er verbinding is. De redactie doet aan team-building in het buitenland.

Stad heeft op 10 juli zijn akkoord betuigd om mee te werken aan een onderzoek door een werkgroep van de Universiteit Gent aangaande de drie zgn. “referenda” (juiste term: BEVRAGINGEN) die alhier al zijn gehouden in de jaren 2019, 2021 en 2022. (In 2020 is niets gebeurd, zogezegd omwille van corona.)
In het samenwerkingsakkoord met de univ belooft stad om mee te werken aan het onderzoek door de survey te verspreiden die zal gericht worden aan de burgers. We zijn benieuwd om te weten wat die bijgaande nieuwbrieven en mailings vanuit Gent ons nog zullen vragen of vertellen. Moest eigenlijk al gebeurd zijn want de dataverzameling was nog tijdens deze zomer voorzien. De analyse ervan komt nog dit najaar en de “terugkoppeling” naar stad toe in het voorjaar 2024.

Kortrijkwatcher is helemaal bereid om een duit (of méér dan één) in het zakje te doen door nog een keer in een of meerdere volgende edities zijn licht te laten schijnen op de kwaliteit (en nog zo een en ander) van die bevragingen.
In afwachting eerst nog wat over die voorgenomen Gentse studie, de herkomst ervan en de mogelijke doelstellingen. (Wie herinnert zich niet hoe schepen Weydts zijn bevraging over autovrije zondagen zelf helemaal verknoeide? En weet u nog dat we met zijn allen een keer mochten kiezen wat voor kunstwerk we zouden kopen?)
Wel.
Het gaat om een interdisciplinair GOA-project van de UGent (instituut alwaar enkelen – niettegenstaande alles – enigszins vermoeden dat onze burgemeester Ruthie daar nog school heeft gelopen!) hier in het bijzonder over het modieuze begrip “participatieve democratie“.

Maar wat zijn GOA-projecten precies? (We wisten het zelf niet, nooit van gehoord.)
Het gaat om zgn. Geconcentreerde OnderzoeksActies (over alles en nog wat) waarvan elk lid van het consortium een eigen essentiële expertise aanbrengt. DIe leden moeten wel complementair zijn en/of wederzijds versterkend, elkaar nodig hebben om het innovatief project in synergie te kunnen uitvoeren.
In het Kortrijkse GOA-project over “veranderende lokale democratie” (hier door het organiseren van bevragingen) komen de Gentse vertegenwoordigers uit het onderzoeksteam ‘sociale psychologie’. Het gaat om doctorandus Ruben Van Severen en prof. Arne Roets. Contactpersoon is Liese Berkvens, doctoraal onderzoeker uit de vakgroep ‘Bestuurskunde en Publiek Management’ van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde. In Kortrijk zelf is de contactpersoon Lize Meert.

Op de website van de (39) lopende GOA-projecten vinden we ongeveer uitsluitend studies vanuit de hoek van de exacte wetenschappen. De titels ervan zijn voor de leek al niet te begrijpen. Wat politieke wetenschappen betreft treffen we als 10de studie iets aan met als titel: “The changing face of local democracy? The impact of citizen participation on attitudes, roles, relationships ande legitimacy perceptions of democratic insitutional stakeholders.” (Tja, in de GOA-projecten is Engels verplicht…)
Toch vinden we in de website genaamd “Burgerparticipatie & Democratie” dat er regelmatig “events” worden georganiseerd en ook geregeld nieuw onderzoek gepubliceerd. Een heel lange lijst. Meer in het bijzonder zou schepen Weydts daar een keer kennis kunnen van nemen.
De laatst gepubliceerde nieuwsbrief (april) van het onderzoeksproject ‘Burgerparticipatie en Onderzoek’ van de UGent vinden we een lezenwaardig artikel getiteld: “Power to the people! Maar wat denkt de burger eigenlijk zelf over burgerparticipatie?”
Hopelijk komen juist die vragen die in dit stuk gesteld worden aan bod bij het GOA-project waarbij de Kortrijkse bevragingen onder de loupe worden genomen.
Nog een P.S.
Het onderzoek kost stad niemendal. Goedgekeurde Gentse G0A-projecten worden zeer gul gesubsidieerd door de Vlaamse overheid.
En mag ik het Gentse onderzoeksteam alvast nu al een raad geven? U zal van stad ongetwijfeld het laatste (participatie)reglement over die zgn. referenda ter info krijgen. Vraag ook maar de oude versie op want er zijn op een geruisloze manier enkele subtiele wijzigingen aangebracht.